Kiedyś czekałaś na weekend. Na kawę. Na wiadomość od konkretnej osoby. Na nowy odcinek serialu. Na wyjazd, spotkanie, spacer, książkę.
Teraz to wszystko nadal istnieje. Tylko jakby przestało do Ciebie docierać.
Robisz rzeczy, które kiedyś lubiłaś, i właściwie nic się nie wydarza. Nie jest szczególnie źle. Nie jest też dobrze. Jest… płasko.
I wtedy pojawia się pytanie: „Co się ze mną stało? Dlaczego nic mnie już nie cieszy?”
To doświadczenie ma nazwę
Anhedonia oznacza wyraźnie zmniejszoną zdolność odczuwania zainteresowania, przyjemności lub radości z rzeczy, które wcześniej były dla człowieka ważne albo przyjemne. Jest jednym z kluczowych objawów depresji, ale sama w sobie nie jest diagnozą.
To nie zawsze wygląda jak smutek
Człowiek może powiedzieć: „Nie jestem właściwie smutna”, „Nie płaczę”, „Normalnie chodzę do pracy”. A jednocześnie od tygodni nie odczuwać prawdziwej przyjemności.
Dlatego czasami pierwszym sygnałem nie jest zdanie: „Jestem bardzo smutna”, tylko: „Właściwie przestało mi na wszystkim zależeć.”
Anhedonia to nie to samo co nuda
Każdy czasem się nudzi. Możesz zmienić hobby albo stracić zainteresowanie jedną rzeczą. Przy anhedonii problem jest szerszy: wiele obszarów życia traci swój smak.
Muzyka jest tylko dźwiękiem. Jedzenie — jedzeniem. Spotkanie — obowiązkiem. Urlop — zmianą miejsca. Dobry wynik w pracy — kolejnym punktem do odhaczenia.
Anhedonia i brak motywacji też nie są dokładnie tym samym
Możesz chcieć czegoś, ale nie mieć energii, żeby to zrobić. Możesz również zrobić coś bez większej motywacji, a potem mimo wszystko odczuć przyjemność.
Przy anhedonii problem dotyczy przede wszystkim nagrody emocjonalnej. Idziesz na spacer, bo wiesz, że „powinnaś”. Wracasz. I nic.
Najtrudniejsze jest to, że zaczynasz pamiętać własne emocje zamiast je czuć
Wiesz, że lubisz morze. Pamiętasz, że zawsze poprawiało Ci humor. Jedziesz. Patrzysz. I nic.
Wiesz, że kochasz pewną osobę. Pamiętasz, że jej telefon kiedyś wywoływał uśmiech. Teraz widzisz imię na ekranie i czujesz przede wszystkim obowiązek odebrania.
To doświadczenie może być bardzo niepokojące, bo człowiek zaczyna zadawać sobie ogromne pytania: czy ja już nikogo nie kocham? Czy zmarnowałam życie? Czy powinnam wszystko zmienić?
Czasem warto najpierw sprawdzić, czy zmieniło się życie, czy zmieniła się Twoja zdolność do odczuwania tego życia.
Czy anhedonia oznacza depresję?
Nie automatycznie. Jest bardzo ważnym objawem depresji, ale sama nie wystarcza do postawienia rozpoznania. Ocenia się cały obraz: nastrój, sen, apetyt, energię, koncentrację, poczucie własnej wartości, czas trwania objawów oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Zwróć uwagę na czas i zakres
Jak długo to trwa? Ile obszarów życia to obejmuje? Jak bardzo wpływa to na Twoje funkcjonowanie?
Jeśli nie masz ochoty na jedno hobby, być może po prostu Ci się znudziło. Jeżeli natomiast nie cieszą Cię ludzie, jedzenie, odpoczynek, muzyka, hobby, sukces i weekend — to jest zupełnie inny obraz.
Nie testuj siebie bez końca
Anhedonia ma nieprzyjemny paradoks. Człowiek zauważa: „Nic nie czuję”, więc zaczyna sprawdzać wszystko po kolei.
Nie musisz codziennie przeprowadzać egzaminu: „Czy dzisiaj znowu jestem normalna?” Znacznie bardziej użyteczna jest spokojna obserwacja trendu.
A jeśli nic mnie nie cieszy, to po co mam cokolwiek robić?
Tu pojawia się ważna metoda stosowana w leczeniu depresji: aktywacja behawioralna. Nie polega na naiwnym „rób miłe rzeczy, a zrobi Ci się miło”. Pomaga stopniowo odbudowywać związek między działaniem, codziennym funkcjonowaniem i nastrojem.
Nie czekamy więc zawsze, aż najpierw pojawi się ochota. Robimy małą, rozsądną rzecz mimo braku natychmiastowej nagrody.
Nie zmuszaj się do radości. Szukaj minimalnej różnicy
Nie pytaj po spacerze: „Czy jestem już szczęśliwa?”. Zapytaj: „Czy jest mi o jeden procent inaczej?”
Nie pytaj po rozmowie: „Czy znowu kocham ludzi?”. Zapytaj: „Czy przez pięć minut czułam się mniej odłączona?”.
Przy anhedonii różnica pomiędzy „nic” a „trochę” może być ważniejsza niż przeskok pomiędzy „źle” a „świetnie”.
Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą
Jeżeli utrata zainteresowania i przyjemności trwa tygodniami, obejmuje wiele dziedzin życia albo towarzyszą jej inne objawy — wyczerpanie, problemy ze snem, koncentracją, apetytem, beznadzieja czy wycofanie społeczne — warto skonsultować się z lekarzem, psychiatrą lub psychologiem.
Jeżeli bierzesz leki, nie zmieniaj ich dawki ani nie odstawiaj samodzielnie tylko dlatego, że czujesz emocjonalne spłaszczenie. Omów to z osobą prowadzącą leczenie.
Jedna rzecz do zapamiętania
Kiedy nic Cię nie cieszy, łatwo dojść do bolesnego wniosku: „Widocznie moje życie nie ma już nic do zaoferowania”.
Ale możliwe jest również inne wyjaśnienie: Twoja zdolność odczuwania przyjemności jest teraz osłabiona.
To nie jest to samo. I ta różnica ma ogromne znaczenie.
Jeśli pojawia się beznadzieja albo myśli o śmierci
Jeżeli utracie przyjemności towarzyszą myśli o śmierci, odebraniu sobie życia lub zrobieniu sobie krzywdy, potraktuj to jako sytuację wymagającą szybkiego wsparcia. W Polsce działa całodobowo Centrum Wsparcia 800 70 2222 oraz numer 116 123. W bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112 lub 999.
Źródła i dalsza lektura
Cleveland Clinic — Anhedonia
NICE — Depression in adults
WHO — Depression
Na dni, w których nawet małe rzeczy kosztują dużo: możesz zajrzeć do „Na dziś wystarczy”. To materiał do łagodnego uporządkowania dnia — nie leczenie depresji ani anhedonii i nie zamiennik konsultacji.